Εντόπισαν τα γονίδια της μυωπίας

Δύο γονίδια που προκαλούν μυωπία, ανακαλύφθηκαν για πρώτη φορά από δύο ανεξάρτητες επιστημονικές ομάδες, ανοίγοντας το δρόμο για τη δημιουργία φαρμάκων, τα οποία μπορεί μελλοντικά να στείλουν τα γυαλιά στον κάλαθο των αχρήστων.

Μέσα στην επόμενη δεκαετία, σύμφωνα με Βρετανούς ερευνητές, θα μπορούσε να αναπτυχθεί και να χρησιμοποιηθεί ευρέως ένα φάρμακο (σε μορφή σταγόνων ή χαπιών) που θα εμποδίζει την εμφάνιση ή την εξέλιξη της μυωπίας, απαλλάσσοντας εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο από την ταλαιπωρία των φακών επαφής, των γυαλιών και των διορθωτικών επεμβάσεων με λέιζερ.

Εναλλακτικά, θα ήταν δυνατό να υπάρξει κάποια γονιδιακή θεραπεία, με την εισαγωγή «υγιών» γονιδίων στο μάτι, τα οποία θα αποτρέπουν την μυωπία στο μέλλον.

Η αποκατάσταση όμως των ματιών ενήλικων ατόμων με προχωρημένη μυωπία θεωρείται πολύ πιο δύσκολη, είτε με φάρμακα, είτε με γενετική θεραπεία.

Η ανακάλυψη του ενός γονιδίου έγινε από διεθνή ερευνητική ομάδα, υπό τον δρα Πίρο Χίζι και τον Κρις Χάμοντ του τμήματος γενετικής επιδημιολογίας του King’s College του Λονδίνου, και δημοσιεύτηκε στο περιοδικό γενετικής “Nature Genetics”, σύμφωνα με τις βρετανικές «Γκάρντιαν» και «Ντέιλι Μέιλ».

Η μυωπία (η δυσκολία εστίασης σε μακρινά αντικείμενα) είναι η πιο κοινή οφθαλμολογική διαταραχή στον κόσμο, παρόλα αυτά ελάχιστα πράγματα είναι μέχρι στιγμής γνωστά για το γονιδιακό υπόβαθρό της, αν και το 80% των περιπτώσεων με τη χειρότερη μυωπία εκτιμάται ότι οφείλονται σε γενετικούς παράγοντες. Η μυωπία αρχίζει συνήθως στην παιδική ηλικία και σε μερικές περιπτώσεις παρουσιάζει ταχεία επιδείνωση.

Οι επιστήμονες γνώριζαν εδώ και καιρό ότι η μυωπία είχε και γενετική αιτία, καθώς ο σημαντικότερος παράγων κινδύνου για την εμφάνισή της σε ένα παιδί είναι αν έχει μυωπία ένας γονέας.

Οι ερευνητές ανέλυσαν και συνέκριναν το DNA άνω των 4.000 βρετανών διδύμων, καθώς και άλλων 13.000 βρετανών, ολλανδών και αυστραλών. Το γονίδιο που εντοπίστηκε (με την ονομασία RASGRF1) θεωρείται ότι παίζει καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη του ματιού μετά τη γέννηση, καθώς και στην μεταφορά των οπτικών ερεθισμάτων για επεξεργασία στον εγκέφαλο.

Όταν το γονίδιο δυσλειτουργεί, ο βολβός του ματιού μπορεί να αναπτυχθεί υπερβολικά, κάνοντας τα μακρινά αντικείμενα να φαίνονται θολά. Οι άνθρωποι που έχουν πολύ μεγάλη μυωπία (ποσοστό 2 - 3%), σύμφωνα με τους γιατρούς, αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο απώλειας της όρασής τους, καθώς κάποια στιγμή ο αμφιβληστροειδής φακός μπορεί να ξεκολλήσει τελείως από το πίσω μέρος του ματιού τους ή μπορεί να προκληθεί πρόωρο γλαύκωμα.

Αν και ορισμένοι περιβαλλοντικοί παράγοντες παίζουν ρόλο (όπως η έλλειψη υπαίθριας δραστηριότητας και η θέα του ορίζοντα ή η συνεχής ενασχόληση με κοντινά αντικείμενα, όπως η ανάγνωση βιβλίου ή η χρήση οθόνης υπολογιστή), οι γιατροί δεν έχουν ακόμα κατανοήσει την αιτία και τον μηχανισμό εξέλιξης της μυωπίας, με συνέπεια η ιατρική να αδυνατεί μέχρι στιγμής να σταματήσει τη διαχρονική επιδείνωσή της.

Μια δεύτερη ολλανδική επιστημονική έρευνα, υπό την Καρολίν Κλαβέρ του Ιατρικού Κέντρου του πανεπιστημίου «Έρασμος» στο Ρότερνταμ, αποκάλυψε δύο ακόμα γονίδια που σχετίζονται με την μυωπία, ενώ είναι πολύ πιθανό να υπάρχουν και πολλά άλλα που μένει να ανακαλυφθούν.

Γι’ αυτό, άλλωστε, μια μελλοντική γονιδιακή θεραπεία της μυωπίας θα ήταν πολύ δύσκολη, επειδή ίσως θα έπρεπε να αντιμετωπίσει παράλληλα πολλά «λανθασμένα» γονίδια. Και τα δύο «γονίδια της μυωπίας» που βρέθηκαν, βρίσκονται στο χρωμόσωμα 15.

Η ερευνητική αποστολή «Tara Oceans»-Ανησυχητικά τα συμπεράσματα από τη μελέτη της ωκεάνιας ζωής

Γράφει ο ΣΠΥΡΟΣ ΜΑΝΟΥΣΕΛΗΣ

Θα έπρεπε πια να είναι προφανές ότι η προστασία των ωκεανών, αλλά και των οργανισμών που ζουν μέσα σε αυτούς, είναι κάτι που μας αφορά όλους άμεσα, αφού από αυτήν εξαρτάται η συνολική ποιότητα της ζωής στον πλανήτη μας. Παραδόξως, αυτό το τεράστιο και εξαιρετικά σύνθετο οικοσύστημα έχει ελάχιστα μελετηθεί, μολονότι απειλείται από τις δραματικές κλιματικές αλλαγές και τη γενικευμένη οικολογική υποβάθμιση. Αυτό το κενό επιχειρεί, εδώ και ένα χρόνο, να καλύψει η διεθνής επιστημονική αποστολή «Tara Oceans» με το τριετές ταξίδι της στους ωκεανούς του πλανήτη. Για ακόμη μία φορά, η στήλη της επιστήμης της «Ε» έχει τη χαρά να φιλοξενεί τον Ερίκ Καρσεντί, πρωτεργάτη και γενικό συντονιστή αυτής της πολύ σημαντικής επιστημονικής έρευνας.

Ο πλανήτης Γη διαθέτει δύο «πνεύμονες» για την παραγωγή του πολύτιμου για τη ζωή οξυγόνου. Και μολονότι όλοι γνωρίζουν ότι ο πρώτος «πνεύμονας» συγκροτείται από τα χερσαία φυτά και τα δάση, πολύ λιγότεροι υποψιάζονται ότι οι ωκεανοί αποτελούν τον δεύτερο πολύτιμο «πνεύμονα» για τη ζωή στον πλανήτη μας: το ένα στα δύο μόρια οξυγόνου που αναπνέουμε παράγεται από θαλάσσιους μικροοργανισμούς που ζουν στους ωκεανούς.

Παρά τη σπουδαιότητά τους, ωστόσο, ελάχιστα πράγματα γνωρίζουμε για τη θέση των περισσότερων από αυτούς τους θαλάσσιους οργανισμούς στο γενεαλογικό δέντρο της ζωής, και ακόμη λιγότερα για την οικολογική λειτουργία τους. Δεδομένου μάλιστα ότι η ζωή πιθανότατα εμφανίστηκε αρχικά στους πρώτους ωκεανούς και εκεί άρχισε να εξελίσσεται και να διαφοροποιείται, το θαλάσσιο ζωικό περιβάλλον αναμένεται να αποδειχτεί αρκετά διαφορετικό από το χερσαίο περιβάλλον. Πρόκειται εξάλλου για ένα υγρό περιβάλλον χωρίς σαφή φυσικά σύνορα, μέσα στο οποίο οι οργανισμοί δεν «αισθάνονται» παρά μόνο ελάχιστα τη βαρύτητα. Τώρα, χάρη στο ερευνητικό πρόγραμμα «Tara Oceans», μπορούμε πλέον να θέτουμε ενδιαφέροντα ερωτήματα και κυρίως να έχουμε συγκεκριμένες απαντήσεις σχετικά με τους μηχανισμούς που ρύθμισαν την εξέλιξη των θαλάσσιων μικροοργανισμών.

Ως γνωστόν, οι ωκεανοί καλύπτουν τα δύο τρίτα της επιφάνειας της Γης και δεν φιλοξενούν μόνο τα ποικίλα είδη ψαριών, αλλά και τις τεράστιες εκτάσεις υγρών λειμώνων στους οποίους ζει το πλαγκτόν, καθώς και πολλοί άλλοι συμβιωτικοί μικροοργανισμοί. Αυτοί οι θαλάσσιοι μικροοργανισμοί, μέσω της φωτοσυνθετικής τους δραστηριότητας, αποτελούν μια πολύ σημαντική πηγή οξυγόνου, αλλά και μια τεράστια δεξαμενή αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα (CO2). Υπολογίζεται μάλιστα ότι απορροφούν περισσότερο από το μισό του επιβλαβούς CO2 που παράγεται πάνω στη Γη!

Ο στόχος λοιπόν του προγράμματος «Tara Oceans» είναι αφ' ενός να αποκαλύψει κάποια μυστικά της θαλάσσιας βιοποικιλότητας, αφ' ετέρου να διερευνήσει την ιδιαίτερη φύση και έκφρασή της στους ωκεανούς της Γης. Ενώ ο απώτερος στόχος αυτού του φιλόδοξου ερευνητικού προγράμματος είναι να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα πώς εξελίχθηκε η βιοποικιλότητα κατά το παρελθόν και ενδεχομένως πώς θα εξελιχθεί στο άμεσο μέλλον υπό την επιρροή των σοβαρών κλιματικών και περιβαλλοντικών αλλαγών.

Στην αποστολή αυτή έχουν επιστρατευτεί ειδικοί από όλους τους επιστημονικούς κλάδους που σχετίζονται με τη μελέτη των ωκεανών: ωκεανογράφοι, βιολόγοι, γενετιστές και φυσικοί από τα πιο διακεκριμένα ευρωπαϊκά εργαστήρια θα συνεργαστούν στενά για να αναλύσουν τα πολύτιμα δεδομένα που θα συγκεντρώσει η θαλάσσια αποστολή. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι θα δημιουργηθεί χάρη στην αποστολή «Tara Oceans» μια δημόσια βάση δεδομένων με ελεύθερη πρόσβαση στον καθένα: η «Bio-bank». Περισσότερες πληροφορίες για την αποστολή «Tara Oceans» μπορεί να βρει ο αναγνώστης στην ιστοσελίδα: http://oceans.taraexpeditions.org/.

Με την ευκαιρία της επίσκεψης του Ερίκ Καρσεντί (Eric Karsenti) στην Ελλάδα αυτό το καλοκαίρι, είχαμε τη δυνατότητα να κουβεντιάσουμε μαζί του γύρω από ορισμένες σημαντικές πτυχές της επιστημονικής περιπέτειας που πριν από τρία χρόνια αποφάσισε να ξεκινήσει, εμπνεόμενος, όπως αφηγείται ο ίδιος, από το ταξίδι του Δαρβίνου. Η αποκλειστική συνέντευξη που μας παραχώρησε πραγματοποιήθηκε χάρη στην πολύτιμη βοήθεια και τη συμβολή της μοριακής βιολόγου Λαοκρατίας Λάκκα, προσωπικής φίλης του επιφανούς επιστήμονα από τα φοιτητικά τους χρόνια.

***Εχει περάσει σχεδόν ένας χρόνος από την ημέρα που ξεκινήσατε το ταξίδι έρευνας με το σκάφος «Tara». Θα θέλατε να κάνετε για τους αναγνώστες μας έναν σύντομο απολογισμό του πρώτου έτους του ταξιδιού σας;

Θα ήθελα να ξεκινήσω από την αρχική σύλληψη και τους στόχους αυτής της αποστολής.

Εδώ και είκοσι χρόνια έχουν γίνει αξιόλογες παρατηρήσεις από πάρα πολλούς θαλάσσιους σταθμούς, από πλοία και δορυφόρους, που έχουν αποκαλύψει την ποσοτική και ποιοτική σημασία της μικροσκοπικής ζωής των ωκεανών, της ποικιλότητας και του θεμελιώδους ρόλου της στη ρύθμιση του κλίματος και στην οργάνωση της τροφικής αλυσίδας των ωκεανών.

Από την πρώτη στιγμή αυτή η αποστολή θέλησε να είναι ένα πρόγραμμα συστηματικής απογραφής και μελέτης της μικροσκοπικής ωκεάνιας ζωής σε πλανητικό επίπεδο. Ενα φιλόδοξο ερευνητικό πρόγραμμα που επιπροσθέτως θα χρησιμοποιούσε τις νέες μεθοδολογίες της γονιδιακής αποκρυπτογράφησης, ώστε να μελετηθεί η βακτηριακή βιοποικιλότητα των ωκεανών. Η ανάγκη υλοποίησης αυτού του ερευνητικού προγράμματος είναι προφανής, αφού το μεγαλύτερο ποσοστό της μικροσκοπικής ζωής των ωκεανών παραμένει ελάχιστα γνωστό ή και εντελώς άγνωστο. Ειδικότερα, η λειτουργική δομή του μικροσκοπικού οικοσυστήματος δεν έχει σχεδόν ποτέ διερευνηθεί σε μεγάλη κλίμακα, και μολονότι από καιρό υπάρχουν τα απαραίτητα ερευνητικά εργαλεία, σπανίως, μέχρι πρόσφατα, χρησιμοποιήθηκαν με ολοκληρωμένο τρόπο.

Εν τω μεταξύ, εκφράζονται όλο και πιο έντονες ανησυχίες για τις σοβαρές και δυνητικά καταστροφικές επιπτώσεις της υπερθέρμανσης του πλανήτη στην ισορροπία αυτών των θαλάσσιων μικροσκοπικών οικοσυστημάτων. Οι ανησυχίες αυτές αφορούν: τις συνέπειες που θα έχει για τη θαλάσσια ζωή η αύξηση της μόλυνσης των ωκεάνιων οικοσυστημάτων, την επίδραση των ιών σε πληθυσμούς από μονοκύτταρους οργανισμούς, όπως τα φύκη, και τις επιπτώσεις της αυξημένης θαλάσσιας οξύτητας στο νανοπλαγκτόν, που συγκροτείται από μονοκύτταρους οργανισμούς όπως τα κοκκολιθοφόρα.

Ξεκινήσαμε λοιπόν το μεγάλο ερευνητικό ταξίδι με το σκάφος "Tara" με σκοπό να δώσουμε κάποιες απαντήσεις σε όλα αυτά τα ερωτήματα. Ειδικότερα θέσαμε, από την αρχή, τους παρακάτω στόχους:

1) Να αναπτύξουμε ένα πιλοτικό ερευνητικό πρόγραμμα μεγάλης κλίμακας για την κατανόηση της πολυπλοκότητας των μικροσκοπικών οικοσυστημάτων.

2) Να δοκιμάσουμε τις δυνατότητες εφαρμογής αυτού του προγράμματος σε οικοσυστήματα πλανητικών διαστάσεων.

3) Να ξεκινήσουμε μια παγκόσμια συνεργασία μεταξύ των διαφορετικών ερευνητικών εργαστηρίων που εργάζονται τόσο πάνω στη φυσική των ωκεανών όσο και στη γονιδιωματική και τη βιοπληροφορική μελέτη των ωκεάνιων μικροοργανισμών, καθώς και στην οπτική ταυτοποίηση και την ποσοτικοποίηση των ειδών που αποτελούν το μικροπλαγκτόν και το νανοπλαγκτόν».

**Σε ποιο σημείο βρίσκονται σήμερα οι έρευνές σας;

«Η αποστολή μας έχει εκπληρώσει πλήρως τους βασικούς στόχους που είχαμε θέσει προγραμματικά για το πρώτο έτος. Το πλοίο ξεκίνησε στις 5 Σεπτεμβρίου του 2009 από τη Γαλλία και έφτασε στο Κέιπ Τάουν στις 16 Ιουλίου 2010, όπως ακριβώς προέβλεπε το πρόγραμμα. Και μάλιστα καταφέραμε να εκπληρώσουμε τους κύριους στόχους που είχαμε θέσει. Οπως, για παράδειγμα, τη λεπτομερή καταγραφή και ερευνητική διερεύνηση του οικοσυστήματος του πλαγκτόν και των κοραλλιών, τη συστηματική δημοσίευση και κυρίως την εκλαΐκευση των ερευνών μέσω ενός εβδομαδιαίου περιοδικού και μιας ραδιοφωνικής εκπομπής. Τέλος, την προετοιμασία τεσσάρων ντοκιμαντέρ, διάρκειας 52 λεπτών το καθένα, σχετικά με τα ωκεάνια οικοσυστήματα των κοραλλιών, καθώς και ενός εκπαιδευτικού προγράμματος -μέσα από δημοσιεύσεις και περιοδικά- ειδικά φτιαγμένου για μαθητές, το οποίο ήδη παρουσιάζεται στο Παρίσι, στο Μουσείο Βιλέτ, και στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της αποστολής μας ήταν να καταφέρουμε να συγκεντρώσουμε δείγματα οργανισμών -από τους ιούς μέχρι τα ψάρια (συμπεριλαμβανομένων των πρωτίστων και των βακτηρίων)- και να συλλέξουμε για όλα αυτά ακριβή ωκεανογραφικά δεδομένα.

Αξίζει να σημειωθεί ότι τα πρωτόκολλα για την υλοποίηση της εν λόγω δειγματοληψίας δεν είχαν συγκροτηθεί εξ αρχής, όταν ξεκινήσαμε το ταξίδι μας, δεδομένου ότι το πλήρωμα είναι μικρό, 5 επιστήμονες και 6 ναυτικοί. Συνεπώς τους τρεις πρώτους μήνες επικεντρωθήκαμε αποκλειστικά στον καθορισμό αυτών των ερευνητικών πρωτοκόλλων και στο πώς θα πρέπει να γίνεται η δειγματοληψία.

Σήμερα έχουμε οργανώσει ένα αυστηρό πρόγραμμα δειγματοληψίας με "βασικούς πρωτεύοντες σταθμούς" και "επιμέρους δευτερεύοντες σταθμούς" για τη συλλογή των δεδομένων και για τη διατήρηση και μεταφορά των δειγμάτων. Μέχρι σήμερα υπήρξαν 66 σταθμοί και τα δείγματα βρίσκονται τώρα στην Χαϊδελβέργη (στο Ευρωπαϊκό Εργαστήριο Μοριακής Βιολογίας), στο Ροσκόφ, στη Βαρκελώνη, στο Παρίσι, στο Πανεπιστήμιο της Αριζόνας.

Για κάθε σταθμό έχουν καταγραφεί και έχει γίνει η ποσοτικοποίηση των ιών, των βακτηρίων, των πρωτίστων και του πλαγκτού, και έχουν συλλεχθεί δείγματα από τρία διαφορετικά βάθη. Επίσης, έχουν καταγραφεί λεπτομερώς όλες οι σχετικές ωκεανογραφικές παράμετροι, όπως η θερμοκρασία των υδάτων, η οξύτητα, η συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα, η συγκέντρωση οργανικών ουσιών κ.ο.κ.

Τα βιολογικά δείγματα υποβάλλονται σε μεθόδους ανάλυσης της μοριακής βιολογίας, αλλά και σε μεταγονιδιωματική και μεταπρωτεωμική ανάλυση.

Στο τέλος του μήνα, στις 29 Σεπτεμβρίου, τα μέλη της ευρύτερης επιστημονικής ομάδας που εργάζονται σε αυτές τις έρευνες θα συναντηθούμε στο Παρίσι, για να συνοψίσουμε τα μέχρι σήμερα δεδομένα και να συζητήσουμε για το μέλλον των ερευνών μας».

***Το πρόγραμμα «Tara Oceans» εμπλέκεται άμεσα και συμμετέχει ενεργά στον αγώνα για την προστασία του περιβάλλοντος. Ομως, η παγκόσμια καταστροφή του περιβάλλοντος δεν συνδέεται με την ολοφάνερη παρακμή των δημοκρατικών αξιών στις οικονομικά αναπτυγμένες χώρες;

«Πράγματι, το ερευνητικό πρόγραμμα "Tara Oceans" συμμετέχει στον αγώνα για την προστασία του περιβάλλοντος τόσο μέσω της παραγωγής νέας γνώσης όσο και μέσω της εκπαίδευσης και πληροφόρησης του ευρύτερου κοινού σχετικά με την ομορφιά, την πολυπλοκότητα και τη στενή αλληλεξάρτηση όλων των συστημάτων ζωής του πλανήτη μας.

Οσον αφορά το εξαιρετικά επίκαιρο στις μέρες μας ζήτημα της δημοκρατίας, θεωρώ ότι τα προβλήματα που σχετίζονται με το περιβάλλον προκύπτουν από την απόσταση και τον αυθαίρετο διαχωρισμό τής επινόησης από τη χρήση της τεχνολογίας. Η μεγάλη ταχύτητα με την οποία οι επιστημονικές ανακαλύψεις μετατρέπονται σε τεχνολογία ευθύνεται για την εμφανή αδυναμία των κοινωνιών μας να διαχειριστούν τα προϊόντα της τεχνοεπιστήμης προς όφελος του κοινωνικού συνόλου. Είναι βέβαια προφανές ότι μόνο τα δημοκρατικά καθεστώτα είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν ορθολογικά αυτά τα προβλήματα και να δράσουν αποτελεσματικά.

Ωστόσο, η ίδια η αρχή του οικονομικού συστήματος μέσα στο οποίο ζούμε, και το οποίο βασίζεται στην τυφλή οικονομική ανάπτυξη και την υπέρμετρη κατανάλωση, οδηγεί στην παγκοσμιοποίηση των αρχών της αγοράς και μοιραία στον εκφυλισμό του περιβάλλοντος. Αυτή ακριβώς η οικονομικά αδιέξοδη και οικολογικά τυφλή παραγωγική υπερδραστηριότητα ευθύνεται για τις μαζικές τροποποιήσεις της χημείας του πλανήτη και συνεπώς για τη δραματική καταστροφή της δυναμικής οικολογικής ισορροπίας που συντηρεί τη ζωή στη Γη. Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, απαιτείται μια βαθύτερη γνώση της λειτουργίας του οικοσυστήματος· και το πρόγραμμα "Tara Oceans" συνιστά ένα μικρό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση».

Ποιος είναι ο Eric Karsenti

Διευθυντής έρευνας του τμήματος κυτταρικής βιολογίας και βιοφυσικής στο Ευρωπαϊκό Εργαστήριο Μοριακής Βιολογίας (EMBL) στη Χαϊδελβέργη, ένα από τα σημαντικότερα διεθνώς κέντρα έρευνας στο πεδίο της μοριακής βιολογίας. Ταυτόχρονα είναι διευθυντής Ερευνών στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας (CNRS) και μέλος της γαλλικής Ακαδημίας Επιστημών. Αφού ολοκλήρωσε τις σπουδές του στις βιολογικές επιστήμες, έκανε το διδακτορικό του το 1979 στο Ινστιτούτο Παστέρ στο Παρίσι, όπου εργάστηκε στο περίφημο τμήμα ανοσοβιολογίας, την εποχή που διευθυντής του τμήματος αυτού ήταν ο επιφανής Ελληνας ανοσολόγος Στρατής Αβραμέας, δάσκαλος και μέχρι σήμερα φίλος του.

πηγη -Ελευθεροτυπία

Το πρώτο ταξίδι στον Ήλιο σχεδιάζει η ΝASA

Tο πρώτο της ταξίδι στον ήλιο σχεδιάζει να πραγματοποιήσει μέχρι το 2018 η NASA με στόχο να ανακαλύψει άγνωστες μέχρι σήμερα λεπτομέρειες για την ατμόσφαιρά του αλλά και να συλλέξει δείγματα από το περιβάλλον του.

Στο πλαίσιο της αποστολής Solar Probe Plus, ένα διαστημόπλοιο θα τεθεί σε τροχιά στην εξωτερική ατμόσφαιρα του Ήλιου, με σκοπό να παίρνει διαρκώς δείγματα που αφορούν στην ατμόσφαιρα και την ακτινοβολία.

Βασικός του στόχος είναι να ανακαλύψει γιατί η ατμόσφαιρα του Ήλιου είναι πιο ζεστή από την επιφάνειά του και το τι προκαλεί "ηλιακούς ανέμους" που επηρεάζουν το υπόλοιπο ηλιακό σύστημα.

Το διαστημικό σκάφος, βέβαια, μπορεί να φτάσει μόνο σε απόσταση περίπου τεσσάρων εκατομμυρίων μιλιών από τον Ήλιο, αλλά θα είναι η πιο κοντινή απόσταση που θα έχει καταφέρει να φτάσει η NASA.

Ακόμη και σε τέτοια απόσταση, το σκάφος θα πρέπει να αντέξει την έντονη ακτινοβολία και τη θερμοκρασία που θα ξεπερνά τους 1.400 βαθμούς Κελσίου.

Το φωτογραφικό αρχείο της NASA διαθέσιμο στο διαδίκτυο

Ύστερα από πενήντα χρόνια προσπαθειών για την κατάκτηση του διαστήματος, η NASA προσφέρει στους χρήστες του διαδικτύου δωρεάν όλο το φωτογραφικό αρχείο της.

Η ΝΑSA μόλις δημιούργησε ένα λογαριασμό Flickr όπου αρχειοθετεί το υλικό της. Μέρος του αρχείου της ήταν ήδη διαθέσιμο στην ιστοσελίδα NASAimages.org, αλλά υπό προϋποθέσεις και περιορισμούς.

Οι αρχαίοι Ελληνες είδαν πρώτοι τον κομήτη Χάλεϊ

Οι αρχαίοι Ελληνες ήταν αυτοί που πρώτοι είδαν τον κομήτη Χάλεϊ, σχεδόν δυόμισι αιώνες νωρίτερα από την πρώτη μέχρι σήμερα καταγραφή της ύπαρξής του από τους Κινέζους.

Αυτό υποστηρίζουν δύο επιστήμονες, οι οποίοι δημιούργησαν το μοντέλο του περάσματος του Χάλεϊ και δημοσιεύουν τη μελέτη τους στην επιθεώρηση «New Scientist». Διαπιστώνουν, επίσης, ότι, έχοντας κάνει σωστές παρατηρήσεις, ο Αναξαγόρας πρόβλεψε ουσιαστικά την πτώση του μετεωρίτη και «θα πρέπει να αναγνωριστεί ως ο αστέρας της ελληνικής αστρονομίας». Ο αστρονόμος Ερίκ Χιντζ και ο φιλόσοφος Ντάνιελ Γκρέαμ, του πανεπιστημίου της Γιούτα, «Μπρίγκαμ Γιανγκ», μελέτησαν προσεκτικά τις μαρτυρίες των αρχαίων, που έλεγαν ότι ο κομήτης ήταν ορατός για περίπου 75 ημέρες το καλοκαίρι του 466 π.Χ. Χρονικά, οι αρχαίοι Ελληνες τον είδαν περίπου την ίδια περίοδο με την πτώση ενός μετεωρίτη, μεταξύ 468 π.Χ. και 466 π.Χ., στη Βόρεια Ελλάδα. Ο τεράστιος βράχος, μάλιστα, γράφουν χαρακτηριστικά οι Χιντζ και Γκρέαμ, «ήταν τουριστική ατραξιόν για πάνω από 500 χρόνια». Η πτώση του μετεωρίτη δεν συνδέεται απαραίτητα με το πέρασμα του κομήτη, αν και είναι πιθανό ο κομήτης να έβγαλε έναν αστεροειδή από την πορεία του και τμήμα του να έπεσε τελικά στη Βόρεια Ελλάδα. Αναφορικά με την ταυτότητα του κομήτη που είδαν οι αρχαίοι Ελληνες, οι ερευνητές δεν μπορούν να τεκμηριώσουν ότι επρόκειτο για τον Χάλεϊ. Ομως, όπως λέει ο Γκρέαμ, «η θέαση τόσο μεγάλων κομητών είναι σπάνια, οπότε ο Χάλεϊ είναι "ο ισχυρός υποψήφιος"». Οσο για τον Αναξαγόρα, «η είδηση», λένε οι μελετητές, «είναι πως είχε δίκιο» όταν, βασιζόμενος στην παρατήρηση ηλιακής έκλειψης του 478 π.Χ., κατέληξε στο συμπέρασμα πως η φυγόκεντρος μπορεί να ρίξει στη Γη «βαριές, βραχώδεις μάζες», δηλαδή μετεωρίτες.


ΕΡΣΗ ΒΑΤΟΥ (Πηγές: www.newscientist.com, BBC)

Οι φυσικοί νόμοι ισχύουν πράγματι σε όλο το Σύμπαν;

ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ

Του ΣΠΥΡΟΥ ΜΑΝΟΥΣΕΛΗ

 Η ομοιογένεια και η ομοιομορφία των κοσμολογικών σταθερών σε κάθε εποχή και σημείο του Σύμπαντος έχουν, κατά καιρούς, προκαλέσει σφοδρότατες διαμάχες μεταξύ των κοσμολόγων.

Οι πιο φανατικοί οπαδοί τις σταθερότητας και της καθολικότητας των βασικών φυσικών νόμων, και άρα της διαχρονικής ισχύος των ίδιων φυσικών σταθερών, έφτασαν στο σημείο να υποστηρίξουν την ύπαρξη μιας «ανθρωπικής αρχής». Ούτε λίγο-ούτε πολύ, αυτή η τελεολογική «αρχή» διατείνεται ότι όλο το Σύμπαν είναι όπως είναι για να μπορούμε να υπάρχουμε εμείς οι άνθρωποι και να το παρατηρούμε!

Αν, για παράδειγμα, ισχυρίζονται οι οπαδοί της μυστικιστικής «ανθρωπικής αρχής», η ισχυρή πυρηνική δύναμη είχε μια έστω και ελάχιστα διαφορετική τιμή, αν π.χ. ήταν λίγο πιο ασθενής, τότε οι πυρήνες των ατόμων που σχηματίζονται στα άστρα θα διαλύονταν αμέσως και κανένα χημικό στοιχείο δεν θα μπορούσε ποτέ να υπάρξει και συνεπώς καμιά αστρονομική δομή. Αν πάλι, υποστηρίζουν, η λεγόμενη «σταθερά της δομής άλφα», η οποία συσχετίζει μεταξύ τους τις διάφορες ηλεκτρομαγνητικές σταθερές, είχε έστω και ελάχιστα μεγαλύτερη ή μικρότερη τιμή, τότε τα αστέρια δεν θα μπορούσαν να παράγουν άνθρακα και οξυγόνο, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να δημιουργηθεί καμία μορφή ζωής, τουλάχιστον όπως τη γνωρίζουμε.

Ομως, πρόσφατα αποτελέσματα μιας έρευνας που έγινε στο Πανεπιστήμιο του New South Wales (UNSW), στο Σίδνεϊ, φαίνεται να δείχνουν ότι, πριν από δισεκατομμύρια χρόνια, η τιμή της «σταθεράς άλφα» ήταν ελαφρά διαφορετική, σε διαφορετικά σημεία του Σύμπαντος. Αν αυτές οι παρατηρήσεις είναι ακριβείς, τότε η σταθερά που ρυθμίζει τη λεπτή δομή του Σύμπαντος αλλάζει όχι μόνο στον χρόνο αλλά και στον χώρο!

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από τον φυσικό John Webb, και μια πρώτη συνοπτική παρουσίασή της βρίσκεται στον δικτυακό τόπο arXiv. Οι παρατηρήσεις αυτές προέκυψαν από την ανάλυση των δεδομένων που κατέγραψαν δύο ισχυρά τηλεσκόπια, το Keck - Mauna Kea στη Χαβάη και το VLT (Very Large Telescope) στη Χιλή. Χάρη σε αυτά τα τηλεσκόπια παρατηρήθηκαν πάνω από 100 κβάζαρ, δηλαδή τεράστιοι γαλαξίες που σχηματίστηκαν τις πρώτες «στιγμές» της εξέλιξης του Σύμπαντος.

Μετρώντας και αναλύοντας το φάσμα της ακτινοβολίας που φτάνει ώς εμάς από αυτά τα αρχαιότατα κβάζαρ, οι Αυστραλοί ερευνητές κατάφεραν να συλλέξουν πολύτιμα δεδομένα σχετικά με τη συχνότητα εκπομπής της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας που εκπέμφθηκε από αυτά τα γιγάντια κβάζαρ πριν από περίπου 10 δισεκατομμύρια χρόνια. Συνδυάζοντας μεταξύ τους τις παρατηρήσεις από τα δύο τηλεσκόπια, που παρακολουθούσαν δύο εκ διαμέτρου αντίθετα σημεία του Σύμπαντος, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η τιμή της σταθεράς άλφα δεν είναι σταθερή αλλά μεταβάλλεται, έστω και ελάχιστα, στον χρόνο και τον χώρο.

Αν αυτά τα αποτελέσματα επιβεβαιωθούν και από άλλες παρατηρήσεις, τότε είναι σαφές ότι θα πρέπει να αναθεωρήσουμε πολλές από τις σημερινές βεβαιότητες της Φυσικής.

Γιγαντιαίος θαλάσσιος ενεργειακός «έλικας»

Στο πλαίσιο ενός διαγωνισμού για τον σχεδιασμό της μεγαλύτερης και αποδοτικότερης ανεμογεννήτριας που έχει δημιουργηθεί ως σήμερα, βρετανοί ειδικοί κατέθεσαν τη δική τους πρόταση για τη λεγόμενη Αerogenerator.

Η τεράστια ανεμογεννήτρια που δημιούργησαν μηχανικοί της βρετανικής εταιρείας Wind Ρower σε συνεργασία με αρχιτέκτονες του αρχιτεκτονικού ομίλου Grimshaw και ειδικούς από το Πανεπιστήμιο του Κράνφιλντ και τις εταιρείες Rolls Royce, Αrup, ΒΡ και Shell, μοιάζει με φύλλο σφενδάμου που παραπέμπει στο λατινικό γράμμα «V» και θα μπορούσε να τοποθετηθεί μέσα στη θάλασσα.

Σύμφωνα με τους πρώτους υπολογισμούς, το μήκος της από τη μία άκρη ως την άλλη θα φθάνει τα 275 μέτρα, ενώ κατά την περιστροφή γύρω από τον άξονά της η κολοσσιαία κατασκευή θα έχει τη δυνατότητα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας συνολικής ισχύος ως και 10ΜW. Το μέγεθος της Αerogenerator ενδεχομένως να μπορεί να μεγαλώσει τόσο ώστε να είναι εφικτή η παραγωγή ενέργειας που θα ξεπερνά τα 20ΜW.

Οι ειδικοί εκτιμούν ότι ο γιγαντιαίος θαλάσσιος ενεργειακός «έλικας» θα μπορούσε να είναι έτοιμος προς λειτουργία το 2013.